Fjalori i pronave

A

Ar

Njësi sipërfaqeje për tokën: 1 ar është 100 m², dhe 100 ari bëjnë një hektar. Në Kosovë çmimi i tokës shpesh shpallet për ar. Konverto me konvertuesin ar në m².

Agjenci patundshmërie

Biznes që ndërmjetëson shitjen ose qiranë e pronave dhe zakonisht merr provizion për këtë. Kontrollo që është biznes i regjistruar.

ARBK

Agjencia për Regjistrimin e Bizneseve në Kosovë, ku kontrollon nëse një agjenci ose kompani ndërtimi është biznes i regjistruar.

Autorizim (prokurë)

Dokument me të cilin dikush ngarkon një person tjetër të veprojë në emër të tij, për shembull të nënshkruajë te noteri. Për pronat kërkohet autorizim i vërtetuar.

B

Banesë 2+1

Banesë me dy dhoma gjumi dhe një dhomë ndenjeje, shpesh me kuzhinën bashkë me ndenjen. 1+1 ka një dhomë gjumi, 3+1 tre dhoma gjumi.

Bashkëpronësi

Kur një pronë u përket disa personave. Për ta shitur gjithë pronën duhet pëlqimi i secilit bashkëpronar.

Bodrum

Kati nën nivelin e tokës, shpesh për depo ose garazh.

C

Certifikata e pronës

Dokumenti nga zyra kadastrale e komunës që tregon pronarin e regjistruar dhe të dhënat e parcelës ose të njësisë. Shpesh quhet edhe fletë poseduese. Kërkoje gjithmonë para se të paguash.

D

Depozitë

Shuma që qiramarrësi i jep pronarit në fillim të qirasë si garanci, dhe që i kthehet në fund nëse prona kthehet në rregull. Shkruaje në kontratën e qirasë.

Dupleks

Banesë në dy kate, të lidhura me shkallë të brendshme.

Dynym (dulum)

Njësi e vjetër sipërfaqeje për tokën. Dynymi metrik është 1.000 m², pra 10 ari.

F

Fletë poseduese

Emri i përditshëm për certifikatën e pronës. Kur shpallja thotë “me fletë poseduese”, zakonisht do të thotë se prona është e regjistruar në kadastër, por gjithmonë kërko ta shohësh dokumentin.

G

Garsonierë

Banesë e vogël ku ndenja, fjetja dhe kuzhina janë në një hapësirë, me banjo të veçantë.

H

Hektar

Njësi sipërfaqeje: 1 hektar është 10.000 m², pra 100 ari.

Hipotekë

E drejta e bankës mbi një pronë që garanton një kredi. Deri sa kredia të shlyhet, prona mbetet e lidhur me të. Para blerjes, pyet noterin si kontrollohet nëse prona ka hipotekë.

K

Kadastra

Regjistri i pronave dhe i parcelave. Në Kosovë e mbajnë zyrat kadastrale të komunave dhe Agjencia Kadastrale e Kosovës.

Kapar

Shuma që blerësi i jep shitësit kur bien dakord, si shenjë e marrëveshjes. Sipas rregullit të zakonshëm, nëse tërhiqet pa arsye ai që e ka dhënë, e humb; nëse tërhiqet ai që e ka marrë, mund t’i kërkohet ta kthejë të dyfishtë. Shkruaje gjithmonë në marrëveshje.

Kësti

Shuma që i paguan bankës çdo muaj për kredinë: një pjesë për interesin dhe një pjesë për kryegjënë. Llogarite me kalkulatorin e kredisë.

Kontrata e shitblerjes

Kontrata me të cilën shitësi ia kalon pronën blerësit. Për pronat e paluajtshme në Kosovë lidhet te noteri.

Kontrata e qirasë

Marrëveshja me shkrim mes pronarit dhe qiramarrësit për qiranë, afatin, depozitën dhe shpenzimet. Përdor modelin falas.

Kopja e planit

Dokument kadastral që tregon formën dhe kufijtë e parcelës. Kërkoje kur blen shtëpi ose tokë.

Kredi hipotekore

Kredi për blerjen e banesës ose të shtëpisë, ku vetë prona vihet garanci. Shiko sa kredi mund të marrësh.

Kryegjëja

Shuma e huazuar nga banka, pa interesin. Çdo këst e zvogëlon pak nga pak.

Kthimi nga qiraja

Sa të sjell qiraja në vit si pjesë e çmimit të pronës. Bruto është qiraja vjetore pjesëtuar me çmimin; neto zbret edhe shpenzimet. Llogarite me kalkulatorin e kthimit.

L

Leja e ndërtimit

Leja që komuna i jep ndërtuesit për të ndërtuar sipas projektit të miratuar. Kërkoje kur blen në një ndërtim të ri.

M

Marrëveshja paraprake

Marrëveshja e shkruar para kontratës te noteri, me çmimin, kaparin, afatet dhe çfarë ndodh nëse njëra palë tërhiqet.

Mediana e çmimit

Vlera në mes të çmimeve: gjysma e pronave kushtojnë më pak dhe gjysma më shumë. Nuk ndikohet nga disa çmime shumë të larta ose shumë të ulëta. Shiko raportin e çmimeve.

N

Noter

Zyrtari që vërteton kontratat e pronave: identifikon palët, kontrollon dokumentet dhe ua lexon kontratën para nënshkrimit.

Norma e interesit

Çmimi i kredisë, si përqindje në vit. Mund të jetë fikse, kur kësti mbetet i njëjtë, ose e ndryshueshme.

P

Parcela

Një njësi toke e regjistruar në kadastër, me numrin dhe kufijtë e vet.

Penthaus

Banesë në katin e fundit të ndërtesës, shpesh me terasë të madhe.

Përdhesë

Kati në nivel të rrugës, që shpesh shënohet si kati 0.

Procesverbali i dorëzimit

Dokument që shënon gjendjen e pronës, inventarin, njehsorët dhe çelësat kur prona dorëzohet ose kthehet.

Provizioni

Pagesa e agjencisë për ndërmjetësimin. Pyet që në fillim sa është dhe kush e paguan.

Q

Qiradhënësi dhe qiramarrësi

Qiradhënësi është ai që e jep pronën me qira; qiramarrësi është ai që e merr dhe paguan qiranë.

S

Sipërfaqja bruto dhe neto

Bruto përfshin edhe muret dhe shpesh një pjesë të hapësirave të përbashkëta; neto është hapësira që përdor brenda. Pyet gjithmonë si është matur sipërfaqja.

Shpenzimet e përbashkëta

Pagesa mujore e banorëve të një hyrjeje për pastrimin, ndriçimin, ashensorin dhe mirëmbajtjen.

T

Tatimi në pronë

Tatimi që pronari i paguan komunës çdo vit për pronën e paluajtshme.

Truall

Toka ku ndodhet ose mund të ndërtohet një ndërtesë, shpesh bashkë me oborrin.

Z

Zyra kadastrale e komunës

Zyra që lëshon certifikatat e pronës dhe regjistron ndryshimet e pronësisë. Këtu regjistrohet prona në emrin tënd pas kontratës te noteri.